آیا برگه جواب آزمایش خون دستتان است اما هیچکدام از آن اعداد و حروف را نمی فهمید؟ نگران نباشید. در این مطلب بدون اصطلاحات پیچیده پزشکی، مهمترین پارامترهای آزمایش خون را توضیح میدهیم. به شما میگوییم محدوده نرمال هر کدام چقدر است، عدد بالا یا پایین یعنی چه و چه موقع باید حتماً به پزشک مراجعه کنید. یادتان باشد: این راهنما فقط برای آگاهی اولیه است و جای تشخیص پزشک را نمیگیرد.
گروه اول: آزمایش سلولهای خونی (CBC)
۱. گلبول قرمز (RBC)
وظیفه: حمل اکسیژن
محدوده نرمال مردان: ۴.۵ تا ۵.۹ میلیون در میکرولیتر / زنان: ۴.۱ تا ۵.۱
بالا یعنی: کمبود آب بدن، مشکلات ریوی، زندگی در ارتفاع بالا
پایین یعنی: کم خونی (فقر آهن، کمبود ویتامین B12)
۲. هموگلوبین (Hb)
وظیفه: پروتئین حمل کننده اکسیژن
نرمال مردان: ۱۳.۵ تا ۱۷.۵ گرم/دسیلیتر / زنان: ۱۲ تا ۱۵.۵
بالا یعنی: کم آبی شدید، سیگار کشیدن زیاد
پایین یعنی: کم خونی، خونریزی داخلی، فقر آهن
هشدار: زیر ۸ نیاز به اقدام فوری دارد.
۳. هماتوکریت (Hct)
وظیفه: نسبت حجم گلبولهای قرمز به کل خون
نرمال مردان: ۴۰ تا ۵۲٪ / زنان: ۳۶ تا ۴۶٪
بالا یعنی: غلظت خون (خطر لخته شدن)
پایین یعنی: کم خونی
۴. گلبول سفید (WBC)
وظیفه: دفاع در برابر عفونت
نرمال: ۴۰۰۰ تا ۱۱۰۰۰ در میکرولیتر
بالا یعنی: عفونت باکتریایی، التهاب، استرس شدید
خیلی بالا (بیش از ۳۰۰۰۰): احتمال لوسمی (باید سریع به پزشک مراجعه کنید)
پایین یعنی: عفونت ویروسی، برخی داروها، ضعف مغز استخوان
۵. پلاکت (PLT)
وظیفه: لخته شدن خون
نرمال: ۱۵۰۰۰۰ تا ۴۵۰۰۰۰ در میکرولیتر
پایین یعنی: خطر خونریزی خودبهخودی (کمتر از ۲۰۰۰۰ اورژانس است)
بالا یعنی: خطر لخته شدن غیرعادی
گروه دوم: چربیهای خون (چربی پروفایل)
۶. کلسترول تام (Cholesterol Total)
نرمال: کمتر از ۲۰۰ میلیگرم/دسیلیتر
۲۰۰ تا ۲۳۹: مرز بالا
بالای ۲۴۰: پرخطر
۷. تری گلیسیرید (Triglyceride)
نرمال: کمتر از ۱۵۰
۱۵۰ تا ۱۹۹: مرز بالا
۲۰۰ تا ۴۹۹: بالا
بالای ۵۰۰: خیلی بالا (خطر التهاب لوزالمعده)
۸. LDL (کلسترول بد)
نرمال: کمتر از ۱۰۰
۱۰۰ تا ۱۲۹: خوب
۱۳۰ تا ۱۵۹: مرز بالا
بالای ۱۶۰: بالا
نکته: اگر سابقه بیماری قلبی دارید باید زیر ۷۰ باشد.
۹. HDL (کلسترول خوب)
نرمال مردان: بالای ۴۰ / زنان: بالای ۵۰
نکته: هرچقدر بیشتر باشد بهتر است (مثلاً بالای ۶۰ عالی است)
گروه سوم: عملکرد کبد
۱۰. ALT (آلانین آمینوترانسفراز)
نرمال: تا ۴۰ واحد/لیتر (ممکن است در آزمایشگاهها کمی متفاوت باشد)
بالا یعنی: آسیب کبدی (کبد چرب، هپاتیت، الکل)
۱۱. AST (آسپارتات آمینوترانسفراز)
نرمال: تا ۳۵
نکته: اگر ALT و AST هر دو بالا باشند و ALT بیشتر باشد، علامت کبد چرب است. اگر AST بیشتر باشد، احتمال آسیب الکلی.
۱۲. بیلیروبین (Bilirubin)
نرمال تام: ۰.۳ تا ۱.۲ میلیگرم/دسیلیتر
بالا یعنی: زردی، بیماری کیسه صفرا، مشکلات کبدی
گروه چهارم: عملکرد کلیه
۱۳. کراتینین (Creatinine)
نرمال مردان: ۰.۷ تا ۱.۳ / زنان: ۰.۶ تا ۱.۱
بالا یعنی: اختلال کار کلیه (کم آبی، بیماری کلیوی)
۱۴. اوره (BUN)
نرمال: ۷ تا ۲۰
بالا یعنی: کم آبی، مصرف زیاد پروتئین، نارسایی کلیه
گروه پنجم: قند خون
۱۵. قند خون ناشتا (FBS)
نرمال: کمتر از ۱۰۰
۱۰۰ تا ۱۲۵: پیش دیابت (در مرز خطر)
بالای ۱۲۶: دیابت (حتماً به پزشک مراجعه کنید)
نکته: اگر بالای ۳۰۰ دارید و علائمی مثل تشنگی و تکرر ادرار دارید، اورژانسی اقدام کنید.
جدول جمعبندی برای اسکن سریع
پارامتر: هموگلوبین (Hb) → نرمال مرد: ۱۳.۵-۱۷.۵ | زن: ۱۲-۱۵.۵ | خطر پایین: زیر ۸
پارامتر: گلبول سفید (WBC) → نرمال ۴۰۰۰-۱۱۰۰۰ | خطر بالا: بالای ۳۰۰۰۰
پارامتر: LDL (کلسترول بد) → نرمال زیر ۱۰۰ | خطر بالا: بالای ۱۶۰
پارامتر: تری گلیسیرید → نرمال زیر ۱۵۰ | خطر خیلی بالا: بالای ۵۰۰
پارامتر: قند ناشتا (FBS) → نرمال زیر ۱۰۰ | دیابت: بالای ۱۲۶
پارامتر: کراتینین → نرمال مرد: تا ۱.۳ | زن: تا ۱.۱ | خطر: بالای ۱.۵
چه موقع باید سریع به پزشک مراجعه کنید؟
- گلبول سفید بالای ۲۰۰۰۰ همراه با تب
- پلاکت زیر ۲۰۰۰۰ (خطر خونریزی خودبهخودی)
- هموگلوبین زیر ۷ (خطر نارسایی قلبی)
- قند ناشتا بالای ۳۰۰
- کراتینین بالای ۲ (نشانه نارسایی آشکار کلیه)
چند نکته مهم قبل از خواندن جواب آزمایش
۱. محدوده نرمال در آزمایشگاههای مختلف ممکن است اندکی تفاوت داشته باشد. همیشه به ستون مرجع (Reference Range) برگه خودتان نگاه کنید.
۲. یک عدد غیرنرمال همیشه به معنای بیماری نیست. استرس، کم آبی، ورزش سنگین روز قبل، برخی داروها و حتی نزدیک شدن به قاعدگی در خانمها میتواند نتایج را تغییر دهد.
۳. این راهنما فقط برای آگاهی شماست. هرگونه تغییر قابل توجه یا ترکیبی از چند عدد غیرنرمال را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
۴. اگر داروی خاصی مصرف میکنید (مثل وارفارین، متفورمین، لیتیوم)، حتماً قبل از آزمایش با پزشک مشورت کنید.
سخن پایانی
خواندن برگه آزمایش خون مانند یادگیری یک زبان جدید است. حالا شما ۱۵ کلمه اصلی این زبان را یاد گرفتهاید. از این به بعد وقتی جواب آزمایشتان را میگیرید، حداقل میدانید سراغ کدام اعداد بروید و کدام یک نیاز به پیگیری جدی دارد. برگه آزمایش را کنار این مطلب بگذارید و یکی یکی مقایسه کنید. اما هرگز خودسرانه برای خودتان دارو تجویز نکنید.
گروه دوم: چربیهای خون (چربی پروفایل)
۶. کلسترول تام (Cholesterol Total)
نرمال: کمتر از ۲۰۰ میلیگرم/دسیلیتر
۲۰۰ تا ۲۳۹: مرز بالا
بالای ۲۴۰: پرخطر
۷. تری گلیسیرید (Triglyceride)
نرمال: کمتر از ۱۵۰
۱۵۰ تا ۱۹۹: مرز بالا
۲۰۰ تا ۴۹۹: بالا
بالای ۵۰۰: خیلی بالا (خطر التهاب لوزالمعده)
۸. LDL (کلسترول بد)
نرمال: کمتر از ۱۰۰
۱۰۰ تا ۱۲۹: خوب
۱۳۰ تا ۱۵۹: مرز بالا
بالای ۱۶۰: بالا
نکته: اگر سابقه بیماری قلبی دارید باید زیر ۷۰ باشد.
۹. HDL (کلسترول خوب)
نرمال مردان: بالای ۴۰ / زنان: بالای ۵۰
نکته: هرچقدر بیشتر باشد بهتر است (مثلاً بالای ۶۰ عالی است)
گروه سوم: عملکرد کبد
۱۰. ALT (آلانین آمینوترانسفراز)
نرمال: تا ۴۰ واحد/لیتر (ممکن است در آزمایشگاهها کمی متفاوت باشد)
بالا یعنی: آسیب کبدی (کبد چرب، هپاتیت، الکل)
۱۱. AST (آسپارتات آمینوترانسفراز)
نرمال: تا ۳۵
نکته: اگر ALT و AST هر دو بالا باشند و ALT بیشتر باشد، علامت کبد چرب است. اگر AST بیشتر باشد، احتمال آسیب الکلی.
۱۲. بیلیروبین (Bilirubin)
نرمال تام: ۰.۳ تا ۱.۲ میلیگرم/دسیلیتر
بالا یعنی: زردی، بیماری کیسه صفرا، مشکلات کبدی
گروه چهارم: عملکرد کلیه
۱۳. کراتینین (Creatinine)
نرمال مردان: ۰.۷ تا ۱.۳ / زنان: ۰.۶ تا ۱.۱
بالا یعنی: اختلال کار کلیه (کم آبی، بیماری کلیوی)
۱۴. اوره (BUN)
نرمال: ۷ تا ۲۰
بالا یعنی: کم آبی، مصرف زیاد پروتئین، نارسایی کلیه
گروه پنجم: قند خون
۱۵. قند خون ناشتا (FBS)
نرمال: کمتر از ۱۰۰
۱۰۰ تا ۱۲۵: پیش دیابت (در مرز خطر)
بالای ۱۲۶: دیابت (حتماً به پزشک مراجعه کنید)
نکته: اگر بالای ۳۰۰ دارید و علائمی مثل تشنگی و تکرر ادرار دارید، اورژانسی اقدام کنید.
جدول جمعبندی برای اسکن سریع
پارامتر: هموگلوبین (Hb) → نرمال مرد: ۱۳.۵-۱۷.۵ | زن: ۱۲-۱۵.۵ | خطر پایین: زیر ۸
پارامتر: گلبول سفید (WBC) → نرمال ۴۰۰۰-۱۱۰۰۰ | خطر بالا: بالای ۳۰۰۰۰
پارامتر: LDL (کلسترول بد) → نرمال زیر ۱۰۰ | خطر بالا: بالای ۱۶۰
پارامتر: تری گلیسیرید → نرمال زیر ۱۵۰ | خطر خیلی بالا: بالای ۵۰۰
پارامتر: قند ناشتا (FBS) → نرمال زیر ۱۰۰ | دیابت: بالای ۱۲۶
پارامتر: کراتینین → نرمال مرد: تا ۱.۳ | زن: تا ۱.۱ | خطر: بالای ۱.۵
چه موقع باید سریع به پزشک مراجعه کنید؟
- گلبول سفید بالای ۲۰۰۰۰ همراه با تب
- پلاکت زیر ۲۰۰۰۰ (خطر خونریزی خودبهخودی)
- هموگلوبین زیر ۷ (خطر نارسایی قلبی)
- قند ناشتا بالای ۳۰۰
- کراتینین بالای ۲ (نشانه نارسایی آشکار کلیه)
چند نکته مهم قبل از خواندن جواب آزمایش
۱. محدوده نرمال در آزمایشگاههای مختلف ممکن است اندکی تفاوت داشته باشد. همیشه به ستون مرجع (Reference Range) برگه خودتان نگاه کنید.
۲. یک عدد غیرنرمال همیشه به معنای بیماری نیست. استرس، کم آبی، ورزش سنگین روز قبل، برخی داروها و حتی نزدیک شدن به قاعدگی در خانمها میتواند نتایج را تغییر دهد.
۳. این راهنما فقط برای آگاهی شماست. هرگونه تغییر قابل توجه یا ترکیبی از چند عدد غیرنرمال را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
۴. اگر داروی خاصی مصرف میکنید (مثل وارفارین، متفورمین، لیتیوم)، حتماً قبل از آزمایش با پزشک مشورت کنید.
سخن پایانی
خواندن برگه آزمایش خون مانند یادگیری یک زبان جدید است. حالا شما ۱۵ کلمه اصلی این زبان را یاد گرفتهاید. از این به بعد وقتی جواب آزمایشتان را میگیرید، حداقل میدانید سراغ کدام اعداد بروید و کدام یک نیاز به پیگیری جدی دارد. برگه آزمایش را کنار این مطلب بگذارید و یکی یکی مقایسه کنید. اما هرگز خودسرانه برای خودتان دارو تجویز نکنید.
جهت ثبت نام کلیک کنید
